• Wat gebeurde er in 1939?
    Information
    01 januari 1939
    Wat gebeurde er in 1939?
    Geef eventueel korte omschrijving van deze coverpagina over 1939
    ...
  • Wat gebeurde er in 1940?
    Information
    01 januari 1940
    Wat gebeurde er in 1940?
    Geef eventueel korte omschrijving van deze coverpagina over 1940
    ...
  • Wat gebeurde er in 1941?
    Information
    01 januari 1941
    Wat gebeurde er in 1941?
    Geef eventueel korte omschrijving van deze coverpagina over 1941
    ...
  • Wat gebeurde er in 1942?
    Information
    01 januari 1942
    Wat gebeurde er in 1942?
    Geef eventueel korte omschrijving van deze coverpagina over 1942
    ...
  • Wat gebeurde er in 1943?
    Information
    01 januari 1943
    Wat gebeurde er in 1943?
    Geef eventueel korte omschrijving van deze coverpagina over 1943
    ...
  • Wat gebeurde er in 1944?
    Information
    01 januari 1944
    Wat gebeurde er in 1944?
    Geef eventueel korte omschrijving van deze coverpagina over 1944
    ...
  • Wat gebeurde er in 1945?
    Information
    01 januari 1945
    Wat gebeurde er in 1945?
    Geef eventueel korte omschrijving van deze coverpagina over 1945
    ...

Bommen op Bezuidenhout: 'Je stond doodsangsten uit, tijd bestond niet meer'

Aan de hand van mondelinge verslagen van ooggetuigen hebben Ron Fresen, Nico Mokveld en Renate van der Zee een documentaire gemaakt over het bombardement van Bezuidenhout in Den Haag. Buurtbewoners van toen spreken over de dramatische vergissing van de Britse luchtmacht waardoor een Haagse woonwijk in rook opging. 'Een Duitser behoedde mij voor de scherven die kwamen van het bombardement.' Bommen die de Haagse V2-lanceringplatforms in het Haagse Bos moesten raken, kwamen terecht op de huizen van Hagenaars die al vijf jaar oorlogsleed achter de rug hadden. 'We hadden geen idee wat er gebeurde', zegt een vrouw die de bommen zag vallen. 'Je hoorde overal mensen gillen. Je zag mensen lopen. Op een gegeven moment ging het huis trillen, gingen de ramen eruit en stortte de trap in.' De documentaire kun je hieronder terugluisteren: 'Tussen de rokende puinhopen lagen meer dan vijfhonderd doden en meer dan driehonderd mensen waren zwaargewond.' Met die ontluisterende woorden laat de verteller horen hoe diep het bombardement de samenleving raakte. 'Er was weinig te helpen', zegt een man die het bombardement van dichtbij meemaakte. 'Je was al blij dat je er weg was. Alleen al door de branden die er waren ontstaan. Iedereen was gevlucht of bezig met zijn eigen huisraad.' De drie radiomakers hebben de documentaire 25 jaar geleden gemaakt, vanwege de 50-jarige herdenking van het bombardement.

Waarom de Duitsers vlak voor de bevrijding 40 mannen fusilleerden in Rotterdam

Veertig mannen werden op 12 maart 1945 doodgeschoten in Rotterdam. Dit was een wraakactie van de Duitse bezetter. Twintig van hen werden vermoord op het Hofplein in het centrum, twintig op de Goereesestraat in Carnisse.

Mensen waagden hun leven om in de oorlog ADO te zien spelen

Het absolute sportieve hoogtepunt van voetbalclub ADO ligt in de Tweede Wereldoorlog. De Hagenaar worden twee keer landskampioen, in 1942 en in 1943. Een voetbalwedstrijd bezoeken in de oorlog is niet zonder gevaren. Toch komen er in de kampioensjaren van ADO veel mensen naar het stadion. Voetbal is in de oorlog populair. Steeds meer mensen gaan voetballen. Tot september 1944 al het niet meer mag en de competitie wordt stilgelegd. Voor die tijd is het zo populair dat de onderduikers hun schuilplaats verlaten om naar het stadion te gaan. ‘Heel veel mensen, supporters van ADO, van Feyenoord, van Ajax, hebben hun leven gewaagd om één keer in de twee weken naar te kunnen kijken naar een wedstrijd van hun favoriete voetbalploeg’, vertelt sporthistoricus Jurryt van de Vooren. De Duitsers zien hun kans bij de wedstrijden, vertelt hij uit. ‘Er waren regelmatig razzia’s bij stadions. Daar werd ook voor gewaarschuwd door de illegale pers, de verzetskranten.’ In Nijmegen, Utrecht en ook bij ADO doen de Duitsers invallen tijdens een wedstrijd. NSB-club Na de oorlog krijgt ADO de bijnaam ‘NSB-club’. Dat komt onder meer door de ADO-spits Gerrit Vreken. ‘Die was sympathiserend lid van de NSB. Dat is heel wat anders dan dat je echt officieel lid bent, dat je in het stamboek staat’, legt Jurryt van de Vooren uit. Toch wordt hij ook 75 jaar later nog regelmatig opgevoerd als ‘fout’. Van de Vooren weet nog een andere reden voor de nare bijnaam van ADO. ‘Het clublogo op het speldje leek van een afstandje op het NSB-logo. De driehoek en ook de kleuren leken wat op elkaar.’ Kleven Na de oorlog wordt er onderzoek gedaan naar de verschillende voetbalclubs. ADO blijkt niet fouter geweest te zijn dan andere clubs. Toch blijft de bijnaam ‘NSB-club’ aan ADO kleven. 

Hoe een Amerikaanse sergeant bij het Zoetermeerse verzet terechtkwam

Een vliegtuigcrash bracht de Amerikaanse sergeant John McCormick in Zoetermeer. Precies 75 jaar daarna beginnen zaterdag de activiteiten in het kader van 75 jaar bevrijding in Zoetermeer. Op 22 februari 1945 maakte bommenwerper Jolly Duck een crashlanding in Zoeterwoude. Een landing met grote gevolgen voor zowel de Amerikaanse bemanning als de lokale bevolking van Zoeterwoude en Zoetermeer. Burgemeester Charlie Aptroot en Scoutinggroep John McCormick hijsen zaterdag de vlag. Het tuinhuis van amateur-archeoloog Maarten Havinga in Zoetermeer staat vol met vliegtuigonderdelen van de Liberator B-24 bommenwerper Jolly Duck. Vol enthousiasme laat Havinga het allemaal zien. 'Kijk, dit was de catwalk, de loopplank die in de romp van het vliegtuig lag', zegt Havinga. 'En dit is een boomstam waarin een stuk plexiglas zit en dit stuk metaal was een onderdeel van motor drie', somt hij op. 'Dat is de motor die door Duits afweergeschut is geraakt en mede de oorzaak is geweest van de crashlanding.' 'Er zijn in de buurt van Zoetermeer twee vliegtuigen neergestort. De crashsite van de Jolly Duck is de enige die er nog precies zo bij ligt als 75 jaar geleden en waar je dus nog volop bodemonderzoek kunt doen', vertelt Havinga. 'Daarom ben ik er vijftien jaar geleden zo enthousiast over geworden. En nog steeds. Het is veel meer dan een hobby. Het is een passie geworden.' Duits afweergeschut De Jolly Duck vertrekt op 22 februari 1945 met haar negenkoppige Amerikaanse bemanning vanaf de Engelse vliegbasis in Wendling. Samen met nog 31 andere bommenwerpers. Ze krijgen de opdracht om een rangeerterrein voor treinen te bombarderen in de Duitse plaats Nordhausen. De Jolly Duck | Foto: www.b24.net De bemanning van de Jolly Duck | Foto: www.b24.net Vanwege laaghangende rook kunnen ze niet bombarderen en wijken ze uit naar hun tweede doel, Northeim. Maar tijdens de uitvoering wordt de…

Razzia bij Joods ziekenhuis, bejaardenhuis en weeshuis in Rotterdam op 26 februari 1943

Kaatje Pijpeman was twaalf jaar oud toen ze op 5 maart 1943 werd omgebracht in vernietigingskamp Sobibor. Een paar dagen daarvoor was ze door de Duitsers meegenomen bij een razzia in Rotterdam.

Hoe het Rotterdamse imperium van Tuschinski werd vernietigd op zijn verjaardag

Het verwoestende bombardement op het centrum van Rotterdam van 14 mei 1940 maakte ook een einde aan de bioscopen van Abraham Tuschinski. Nu herinnert het bekende theater in Amsterdam aan de van oorsprong Poolse kleermaker. Maar Abraham Icek Tuschinki startte zijn bioscoopimperium in Rotterdam.

Een mislukte aanslag van het verzet in Rotterdam met grote gevolgen

Dit is een verhaal over een aanslag, onderduikers, een ultimatum en het fusilleren van vijf mannen. Het klinkt bijna als het scenario van een spannende film. Dit verhaal is waar gebeurd. Het is het verhaal van verzetsgroep rond de Rotterdamse Jood Sally Dormits. In 1941 richtte de Nederlandse Volks Militie op. Die groep deed aan sabotageacties.

Merwedegijzelaars: 600 jonge mannen slachtoffer van represaille

Bijna zeshonderd onschuldige jonge mannen uit de Alblasserwaard werden op 16 mei 1944 opgepakt door de Duitsers. Verzamelplaats was de Grote Kerk in Sliedrecht. Daarvandaan werden deze zogenoemde Merwedegijzelaars overgebracht naar Kamp Amersfoort. Vijfentwintig van hen kwamen niet meer thuis, een 26e overleed kort na de oorlog. Bas van der Starre (1924-1995) was één van de gijzelaars. Op 19-jarige leeftijd werd hij opgepakt en via Amersfoort naar Duitsland gebracht. Zijn dochter Anja van der Starre vertelde eerder aan RTV Rijnmond dat haar vader nooit direct over de periode in Duitsland heeft gesproken: “Indirect wel, elke dag was er wel iets waardoor zijn thema’s als rechtvaardigheid, hoe je met andere mensen omgaat, maar vooral je eigen verantwoordelijkheid nemen aan de orde kwamen.” Er zat veel frustratie bij haar vader, het voelde onrechtvaardig: “Die jongens zijn geofferd voor andermans daden. Thuisgekomen werd er niet meer naar hen omgekeken terwijl het enorm lastig was om hun leven weer op te pakken, niet alleen lichamelijk maar ook geestelijk.” Aanslag Het verhaal van de Merwerdegijzelaars begon op 14 april 1944. Bij de spoorwegovergang in Giessendam werd bakker Wouter Smit doodgeschoten door een landwachter. “Het verzet heeft in de nacht van 9 op 10 mei 1944 iets teruggedaan”, vertelde Anja van der Starre. “Ze hebben een aanslag gepleegd op een boot met NSB’ers bij de Helsluis in de Biesbosch en daarbij zijn twee NSB’ers omgekomen.” Eén van de twee was de vader van de landwachter die bakker Smit doodschoot. De Duitse bezetter tolereerde deze actie van het verzet niet. Op 16 mei vond er een grote vergeldingsrazzia plaats. Zo’n 2000 soldaten van de Wehrmacht en de SS kamden de dorpen Sliedrecht, Hardinxveld, Giessendam en Werkendam uit. Anja van der Starre: “Ze keken niet alleen achter de voordeur, maar jongens werden ook op straat, op hun werk…

10 mei 1940: de ondergang van de Statendam

Passagiersschip het ss Statendam III van de Holland Amerika Lijn was één van de modernste schepen van haar tijd. Het luxe schip werd in 1929 in de vaart genomen en had bijvoorbeeld een palmentuin, warm en koud stromend water in de hutten en een gymnastiekzaal. Toen de Duitsers op 10 mei 1940 Nederland binnenvielen, lag de Statendam aan de kade bij de Wilhelminapier in Rotterdam. In september 1939 was de Tweede Wereldoorlog uitgebroken en ondanks dat Nederland neutraal was, werden de kostbare schepen van de HAL vastgelegd. Het ss Nieuw Amsterdam bleef in New York en het ss Statendam in Rotterdam. “Wel houden ze steeds één ketel op stoom van de Statendam, om snel te kunnen vertrekken mocht daar aanleiding voor zijn", zei Rob Noordhoek van Museum Rotterdam eerder bij RTV Rijnmond. Maar het schip voer niet meer uit. Redelijk onverwacht lag Rotterdam vanaf het eerste uur midden in het oorlogsgebied. De Duitsers maakten gebruik van luchtlandingstroepen en parachutisten in Rotterdam en op de Maas. Daardoor was er voor het schip geen doorkomen meer aan. Brand Al vrij snel kregen de Duitsers op 10 mei 1940 de zuidoever van Rotterdam in handen. Op 11 mei installeerden ze een mitrailleur op het achterdek van de Statendam. Beschietingen van Nederlandse zijde zorgden ervoor dat er brandjes uitbraken op het schip. Die brandjes waren het begin van een uitslaande brand, waardoor het schip volledig werd vernietigd. Het zou nog dagenlang branden. Toen de brand eindelijk uit was, lag er alleen nog een uitgebrande romp aan de Wilhelminakade. Vormloze ruïne Maanden bleef het ss Statendam daar liggen. Bij sloopwerkzaamheden braken opnieuw brandjes uit. Zo is in een krant van 3 oktober 1940 te lezen: ‘Aan boord van de Statendam, het vroegere vlaggenschip van de Holland Amerika Lijn dat als gevolg van oorlogshandelingen in de…

De meidagen van 1940 in Dordrecht

In Dordrecht zijn in de meidagen van 1940 ruim 200 Nederlandse soldaten omgekomen. De zwaarste gevechten tussen Duitse en Nederlandse militairen vonden plaats op 13 mei. Nog altijd zijn de kogelinslagen in sommige straten in Dordrecht te zien. Bijvoorbeeld in de Crayensteynstraat. “Kijk dat zijn duidelijk beschadigingen door kogelinslagen, daarboven het huisnummer 19. En daar verderop heb je er nog meer”, vertelde Martijn de Rijke eerder aan RTV Rijnmond. “Er is in deze straat flink gevochten. Met Duitsers aan de ene kant van de straat en Nederlandse soldaten aan de andere kant”. De Rijke is al jarenlang betrokken bij Dordt Open Stad, een comité dat de verhalen rond de inval in Dordrecht probeert ‘in leven te houden’. Het verhaal van Dordrecht en de gevechten daar zijn altijd onderbelicht gebleven en dat is niet terecht. Ondanks het slechte materieel en de gebrekkige voorbereiding zijn de Duitsers hier toch behoorlijk lang tegengehouden”. De Rijke nam RTV Rijnmond mee naar het Weizigtpark. Daar zijn de Duitsers geland op 10 mei 1940. “De Nederlanders wisten niet wat ze overkwam”, vertelde hij. “Soldaten die in Villa Weizigt gelegerd waren, werden wakker door de vliegtuigen en renden in paniek halfnaakt de straat op. Soms in ondergoed en vaak ook nog zonder wapen”. Maar niet alleen aan Nederlandse zijde ging het in Dordrecht verkeerd. De Duitse wapenuitrusting kwam per parachute in een heel ander deel van de stad terecht. De Rijke: “De Duitsers zaten dus hier zonder wapens, behalve het pistool dat ze op zak hadden. Ze konden dus niet anders dan zich verstoppen”. De Rijke wees naar de andere kant van de Krispijnseweg naar het huidige Café Sebes. “Daar was toen ook al een café. Het verhaal gaat dat een paar Duitsers daar maar naar binnen zijn gegaan en zijn gaan biljarten. Nederlandse troepen kregen daar…

Sam Frenkel (links) en Janus Braat in Dordrecht. Bron: privécollectie Theo Braat/NIOD
Dordrecht
Ze waren allebei 14 jaar oud toen deze foto werd gemaakt, de Dordtse vrienden Sam Frenkel en Janus Braat. Een paar maanden later zou Sam in Auschwitz vermoord worden.
 
Den Haag, 1943: man draagt met trots een Jodenster. Bron: J.J. Duimel/Haags Gemeentearchief
Den Haag

Met trots draagt een man in Den Haag een Jodenster op zijn kleding. Zijn ontmoeting in 1943 met de fotograaf was toevallig, het is niet bekend wie de man is.

Meisje poseert voor 'de puin'. Bron: A. de Herder/Stadsarchief Rotterdam
Rotterdam

Er is vrij veel bekend over deze foto. Hij is gemaakt in de zomer van 1940 in de Oostmaasstraat in Rotterdam-Kralingen. Maar het is niet bekend wie het poserende meisje is en waarom zij op die plek gefotografeerd is.  ...

Onze activiteiten worden mede mogelijk gemaakt door het vfonds met middelen uit de Nationale Postcode Loterij, de BankGiro Loterij en de Nederlandse Loterij.